برق یکی از مهمترین دستاوردهای بشر است و شکلگیری جهان مدرن بدون آن هرگز عملی نبود. همین انرژی کاربردی در صورت بیتوجهی، نقش عاملی پر خطر را در بروز آتشسوزی ایفا میکند.
آتشسوزی ناشی از سیم و کابل برق، سهم قابلتوجهی از حوادث خانهها، کارگاهها و واحدهای صنعتی را به خود اختصاص میدهد. بسیاری از افراد، خطر نهفته در چند رشته سیم باریک را جدی نمیگیرند و چنین وضعیتی را علت آتش گرفتن گسترده یا انفجار نمیدانند.
واقعیت نشان میدهد طراحی نادرست، نصب غیراصولی یا استفاده اشتباه، دمای سیم و کابل را افزایش میدهد و شرایط اشتعال را فراهم میسازد؛ زیرا جریان برق در چنین وضعیتی از مسیر ایمن خارج میشود.
انواع سیم و کابل
انواع سیم و کابل برق از هادی و عایق تشکیل شدند. هادی، جریان الکتریکی را از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل میکند. سیمها بسته به ساختمان و انعطافپذیری به سه نوع اصلی مفتولی،نیمه افشان و افشان تقسیم میشوند. سیم مفتولی، شامل یک رسانای منفرد است که با عایق PVC محافظت میشود.
سیم نیمه افشان، ساختاری مشابه سیم مفتول دارد؛ اما انعطافش بیشتر است. سیم افشان از چندین رشته نازک هادی تشکیل شده که به هم تابیده و با PVC پوشانده شدهاند؛ این سیمها در سیمکشی ساختمان و محیطهایی استفاده میشوند که انعطاف بالا در آنها اهمیت دارد.
کابلها از یک یا چند رشته هادی عایقبندی شده تشکیل شده که سطح ولتاژ آن، نوع کاربردش را مشخص میکند. ولتاژ، سطح عایق نسبت به زمین صفر است و ولتاژ سطح هادی نسبت به زمین را «ولتاژ فازی» نامیدند. کابلها بسته به سطح ولتاژ به چهار گروه کابل فشار ضعیف، فشار متوسط، کابل فشار قوی و فوق فشار قوی تقسیم میشوند که هر یک کاربرد صنعتی و ساختمانی مخصوص به خود را دارند. کابلهای فشار ضعیف شامل کابلهای قدرت، کنترل و ابزار دقیق هستند و بهطور گسترده در ساختمانها و صنایع به کار میروند.
علت آتش سوزی سیم و کابل
سیمهای برق، جریان بالایی را منتقل میکنند و درصورتیکه عایق آنها کیفیت مناسبی نداشته باشد یا هادی آنها ضعیف باشد، ممکن است دچار سوختگی و آتشسوزی شوند. دلایل عمده آتش گرفتن سیم برق عبارتاند از:
- استفاده از سیم و کابل ضعیف و بیکیفیت در سیمکشی ساختمان
یکی از مهمترین دلایل آتشسوزی سیم و کابل، استفاده از سیم و کابل نامناسب است. سیمهای ضخیم توان عبور جریان بالاتر دارند؛ اما برخی مسئولان سیمکشی برای کاهش هزینه از سیمهای ضعیف استفاده میکنند. ضمناً کیفیت و جنس روکش سیم نیز نقش مهمی در جلوگیری از آتش گرفتن دارد؛ زیرا سیمهای باکیفیت توان تحمل دمای بالاتر را دارند.
آشنایی با روش های تشخیص سیم و کابل اصلی از تقلبی در انتخاب سیم و کابل باکیفیت اهمیت بالایی دارد.
- اتصال چند وسیله الکتریکی با آمپر بالا به یک پریز با چند راهی
چند راهیهای برق، توان محدودی دارند و اتصال همزمان چند وسیله پر مصرف مانند اتو یا سشوار باعث داغ شدن سیمهای داخلی چند راهی و ایجاد آتشسوزی میشود. هر انشعاب برق ورودی به پریز، جریان محدودی دارد و نباید چند وسیله پر مصرف به یک پریز متصل شوند.
- سیمکشی غیراصولی
سیمکشی ساختمان باید توسط افراد حرفهای و مطابق اصول استاندارد سیم کشی ساختمان انجام شود. نقشه سیمکشی ساختمان، انشعابات اصلی، فیوزها، تابلو برق، پریزها و کلیدها باید با نهایت دقت طراحی و نصب شوند تا خطرات احتمالی کاهش یابد.
- عدم استفاده از تجهیزات مناسب
فیوزها و قطعکنندهها مانع از آسیب رسیدن به تجهیزات و وقوع خطراتی مانند آتشسوزی میشوند. اگر تقسیمبندی جریان برق ورودی به شکل صحیح انجام شود از افزایش آمپر در سیم جلوگیری میکند.
- استفاده از وسایل برقی معیوب بدون محافظ
لوازم برقی خراب دارای سیمکشی داخلی ناقص هستند و میتوانند موجب آتشسوزی شوند. ایجاد اتصال کوتاه یا جرقه در این وسایل خطر آسیب دیدن سیمکشی ساختمان و شعلهور شدن آتش را افزایش میدهد.
روش های جلوگیری از آتش سوزی سیم و کابل
برای کاهش خطر آتشسوزی سیم و کابل، رعایت چند نکته ساده اما مؤثر اهمیت زیادی دارد. از آنجایی که سیمهای نسوز دارای روکش سیلیکونی هستند و توانایی تحمل دما تا ۲۰۰ درجه سانتیگراد را دارند؛ پس بهتر است برای جلوگیری از آتشسوزی سیم و کابل از آنها استفاده کرد.
بهترین کار برای جلوگیری از خطر آتشسوزی این است که جعبه اتصالات و فیوزها را بهصورت دورهای بررسی کنید و در صورت وجود اکسید، آن را برطرف نمایید. اگر فیوزها بهطور مکرر قطع میشوند، نشاندهنده وجود مشکل در سیمکشی است و باید یک برقکار حرفهای این مشکل را شناسایی و رفع کند. برخی وسایل مانند کولرگازی و بخاریبرقی جریان بالایی مصرف میکنند و بهتر است سیمکشی جداگانهای برای آنها در نظر گرفته شود یا بخاریهای برقی باید مستقیماً به پریز متصل شوند.
مواد قابلاشتعال باید همیشه از وسایل الکتریکی، سیمکشی و پریزها دور نگه داشته شوند. اطراف تابلوهای برق نیز باید فضای خالی مورد نیاز حفظ شود تا خطر حریق کاهش یابد. با آببندی نقاط ورودی و استفاده از عوامل بازدارنده میتوان دسترسی موجودات جونده به سیمکشی را قطع کرد. این اقدامات ایمنی سیمکشی ساختمان را افزایش میدهند.
مزایای استفاده از کابل نسوز
مهمترین ویژگی کابلهای نسوز، مقاومت آنها در برابر آتش و دماهای بالا است. این خاصیت به سیستمهای اضطراری اجازه میدهد تا در شرایط بحرانی به کار خود ادامه دهند. کابلهای نسوز سیلیکونی هنگام سوختن، دود سمی یا گازهای خورنده هالوژنی تولید نمیکنند.
این ویژگی در فضاهای بسته مانند مترو و ساختمانهای عمومی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخش زیادی از تلفات ناشی از آتشسوزیها به دلیل خفگی حاصل از دود سمی رخ میدهد. البته مقاومت در برابر رطوبت، اشعه ماورا بنفش و مواد شیمیایی همراه با عدم رشد قارچ و باکتری از دیگر مزایای این کابلها است که نباید نادیده گرفت.
اقدامات پس از آتش سوزی سیم و کابل
در اولین قدم باید ساختمان را تخلیه کنید و افراد را از محیط دور نمایید. بهترین واکنش به آتشسوزی سیم و کابل، تماس فوری با آتشنشانی است. تیمهای مجهز آتشنشانی میتوانند از گسترش حریق جلوگیری کنند و شرایط ایمنی را فراهم سازند.
در صورت امکان باید منبع تغذیه را قطع کنید تا خطر حوادث الکتریکی کاهش پیدا کند. خاموش کردن کلید اصلی و جدا کردن دستگاههای آسیبدیده از نوسانات برق و جرقه جلوگیری میکند. اگر آتش کوچک باشد، میتوان با استفاده از کپسول آتشنشانی آن را مهار کرد و از گسترش شعله جلوگیری نمود.
پس از خاموش شدن آتش، بررسی علت آتش سوزی سیستم برق اهمیت زیادی دارد. برقکارها باید سیمکشی، پریزها و سیستمهای برق را بررسی کنند و تعمیرات یا تعویضهای لازم را انجام دهند تا از وقوع مجدد حوادث جلوگیری شود.
سخن پایانی
ایمنی برق موضوعی حیاتی است که نباید بهسادگی از آن گذشت. آتشسوزی سیم و کابل دلایل متعددی دارد و آگاهی از این دلایل همراه با انجام اقدامات پیشگیرانه میتواند از بروز حوادث جبرانناپذیر جلوگیری کند.
سیمکشی اصولی و استفاده از سیمها و کابلهای باکیفیت اهمیت زیادی در پیشگیری از حریق دارند. انتخاب سیم و کابل مقاوم در برابر حرارت و رطوبت، استفاده از کابلهای نسوز در محلهای حساس، رعایت نکات ایمنی هنگام نصب و بهرهبرداری و خرید مطمئن از مراکز امن و معتبر مانند فروشگاه سیم و کابل غفاری از جان و سرمایه شما محافظت خواهد کرد.
سؤالات متداول
1. چرا سیم و کابل نسوز بهتر از سیم و کابل معمولی است؟
سیم و کابل نسوز مقاومت بیشتری در برابر حرارت دارد، هنگام سوختن دود سمی تولید نمیکند و در فضاهای بسته ایمنی بیشتری ایجاد میکند؛ بنابراین برای محیطهای حساس مناسبترند.
2. استفاده از سیم و کابل باکیفیت چه اهمیتی دارد؟
سیم و کابل باکیفیت، جریان برق را بهصورت مطمئن منتقل میکند، خطر آتشسوزی را کاهش داده و طول عمر سیستم برق ساختمان را بالا میبرد.
3. آیا استفاده از چند راهی برای وسایل پر مصرف خوب است؟
چند راهیها توان محدودی دارند و اتصال همزمان چند وسیله پر مصرف به آنها میتواند باعث داغ شدن سیمها و آتشسوزی شود؛ در نتیجه بهتر است وسایل پر مصرف مستقیم به پریز متصل شوند.